كانت ده‌ڵێت"به‌جۆرێك به‌ كه‌ بتوانیت به‌ هه‌ركه‌سێك بڵێیت وه‌ك من ڕه‌فتار بكه‌"‌    د.عه‌لی شه‌ریعه‌تی،ده‌لێت" ئه‌وه‌ی له‌ ناوه‌ڕۆكی حه‌ج نه‌گه‌یشتبێت له‌ مه‌كه‌ به‌ جانتایه‌كی پـڕ له‌ دیاری و به‌ مێشكێكی به‌تاڵەوە دەگەڕێتەوە"‌    سه‌ید قوتب ده‌لێت : په‌رستنی‌ خودا له‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ به‌ ته‌نها ئه‌و به‌ خودا دابنرێت،چ له‌ عه‌قیده‌دابێت،یان چ له‌ په‌ رستن و چ له‌ یاساو شه‌ریعه‌تدابێت ‌    كارڵ پۆپەر ده‌لێت : كەسانێك كە بەڵێنی بەهەشتمان بۆ ئەو دنیا دەدەنێ‌، خۆیان ئەم دنیایان لێ كردوین بە جەهنم ‌    ئیبن مه‌سعودفه‌رمویه‌تی‌"ئه‌گه‌ر كه‌سێك 70 ساڵ له‌ خه‌ڵوه‌تدابێت و خواپه‌رستی‌ بكات،به‌ڵام كه‌سێكی‌ زاڵمی‌ خۆش بوێت ،ئه‌وا خوایی‌ گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ خۆشه‌ویسته‌كه‌یدا زیندوی‌ ده‌كاته‌وه‌"‌    مەولاناى رۆمی - عشق وەک دەستنوێژ وایە، سوبحانەڵا هەر ئەوەندەى شکت کرد، ئەشکێت.. ‌   
جیاوازی لە نێوان سیحری ساحیران و كەڕاماتی پیاو چاكان..<br> جیاوازی لە نێوان سیحری ساحیران و كەڕاماتی پیاو چاكان..

مامۆستا علي خان
سەرەتا بۆ باسكردنی ئاوها بابەتێك؟ بەداخەوە باسی جیاوازی نێوان كەڕامات وسی‌
مه‌لا محه‌مه‌دی‌ چروستانی‌ مامۆستای‌ شیعر و ئیمان ‌
‌<br> مه‌لا محه‌مه‌دی‌ چروستانی‌ مامۆستای‌ شیعر و ئیمان ‌ ‌

ئا: زاهیر سدیق
چروستانی‌ یه‌كێكه‌ له‌ شاعیرانی‌ كورد، هه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ له‌كه‌شێكی‌
مێژووى کاکه‌ییه‌کان؛ ئایین و باوه‌ڕى یارسان <br> مێژووى کاکه‌ییه‌کان؛ ئایین و باوه‌ڕى یارسان

بابه‌تی تایبه‌ت
"له‌ ترسى خوداوه‌ ئێمه‌ دیندارى ناکه‌ین، به‌ڵکو له‌ خۆشه‌ویستیمانه‌و‌
 ئایین و پێوەندییە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی کوردستان لە دیدی پرۆفیسۆر مارتین ڤان بروینسێن
 <br> ئایین و پێوەندییە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی کوردستان لە دیدی پرۆفیسۆر مارتین ڤان بروینسێن

سەباح موفیدی
مارتین ڤان بروینسێن (لەدایکبووی 10ی تەموزی 1946) مرۆڤناس و نووسەری ‌
دكتۆر عوزێر حافز : دوور نییه‌، لایه‌نێكى ئیسلامى دروست ببێت
<br> دكتۆر عوزێر حافز : دوور نییه‌، لایه‌نێكى ئیسلامى دروست ببێت

جودى نیوز: تایبه‌ت
دكتۆر عوزێر حافز نه‌زیر، ئه‌ندامى خولى پێشووى په‌ڕله‌مانى عێراق، له‌سه‌ر‌
 قەشە ریان بولص عطو : پیاوانی ئایینی رۆڵی ریفۆرمیان لە كۆمەڵگەدا هەیە قەشە ریان بولص عطو : پیاوانی ئایینی رۆڵی ریفۆرمیان لە كۆمەڵگەدا هەیە‌

كریستیانەكان بەگرنگییەوە دەڕواننە داهاتووی كوردستان و ئەو هەڕەشانەی هەرێمەكە رووبەڕوویان د‌
 " ئه‌وه‌ى ڕیفۆڕمى ئاینى فه‌رزى ده‌كات واقعێكى كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ نه‌ك بیرمه‌ندو ده‌سه‌ڵات "‌
ئا: شیروان محه‌مه‌د ئه‌مین
دكتۆر عادل باخه‌وان،نوسه‌رو ڕۆشنبیر، مامۆستایى زانكۆى ئیفرى‌
وه‌لامى چه‌ند پرسیارێك گرنگ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی‌ به‌ینی‌ ژن و میرد
وتاره‌گه‌رمه‌كانی‌ مزگه‌وتی‌ ئیمان هه‌ڵه‌شه‌یی‌ پێوه‌ دیار بوو
محمد پێخه‌مبه‌ر (د.خ)به‌رزی‌ و به‌ڕێزی‌ پیاو به‌ مامه‌ڵه‌كردنی‌ له‌گه‌ڵ ژناندا ده‌كاته‌ پێوه‌ر
گه‌وره‌ترین درۆی‌ مرۆچ له‌ مێژوودا ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ به‌ زمان و به‌ ناوی‌ خوداوه‌ قسه‌ی‌ كردووه‌
یه‌كه‌م هه‌نگاو به‌ره‌و عه‌قڵ ده‌بێته‌ یه‌كه‌م بزمار بۆ تابووتی‌ ئیسلام
ئێستخارە چییە؟

نوێژى ئيستخاره چۆن ده كرێ و چ دوعايه ك ده خوێندرێت؟
من پێشتر زۆر نوێژم چوە .یان هەندیكیانم بە ئەنقەست چواندوە .بەلام ئیستا زۆر بەشیمانم.چۆن قەرەبوی بكەمەوە.

په نجه جولاندن له کاتی تحیات سونته؟

ئایا له‌ ئیسلامدا سێكسى ته‌له‌فونى زینایه‌؟

بۆرما؛ کوشتارگه‌ی موسڵمانەکان



3/9/2017
ڕاپۆرتی: ئومێد تۆفیق
به‌گوێره‌ی‌ دوائامار كه‌ رۆژی‌ دوشه‌ممەی بەرواری‌، 2/7/2012 راگه‌یه‌ندراوە، ژماره‌ی‌ كوژراوه‌ موسڵمانه‌كان له‌ وڵاتی‌ بۆرما به‌ ده‌ستی‌ گروپی‌ "ماگ"ی‌ بوزی‌ له‌ هه‌رێمی ئه‌راكان-ی‌ موسڵماننشینی‌ ئه‌و وڵاته‌، گه‌شتوه‌ته‌ زیاتر له‌ 500 كوژراو و برینداره‌كانیش به‌هۆی‌ حاڵه‌تی‌ ترس و بیمی‌ موسڵمانه‌كان له‌ روداوه‌كان، تائێستا نادیاره‌.
تائێستا، 300 كه‌س له‌ هه‌رێمی ئه‌راكان رفێندراوه‌و 20 گوند وێران كراوه‌و 1600 ماڵ روخێندراوه‌. هه‌زاره‌ها كه‌سیش به‌ره‌و به‌نگلادیشی‌ دراوسێی‌ بۆرما هه‌ڵاتون، له‌لایه‌ن خۆشیه‌وه‌ حكومه‌تی به‌نگلادیش به‌بیانوی‌ نه‌بونی‌ خۆراك و شوێن و پێداویستییه‌ مرۆییه‌كان، زۆرێك له‌ په‌نابه‌ره‌كانی‌ گێڕاوه‌ته‌وه‌.
عه‌بدوڵا حه‌بیب، ئیمامی مزگه‌وتێك له‌ راكان، وتویه‌تی: زۆرێك له‌ ئه‌ندامانی‌ خێزانه‌كان په‌رته‌وازه‌ بون، دوای‌ گێڕانه‌وه‌یان له‌ به‌نگلادیشه‌وه‌، زۆرێك له‌ كچه‌كان له‌ ترسی ده‌ستدرێژی‌ كردنه‌ سه‌ریان، خۆیان خستوه‌ته‌ ناو ده‌ریاوه‌.

بۆرما
بۆرما، یان میانمار، یه‌كێكه‌ له‌ وڵاتانی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ئاسیاو له‌ باكوری‌ خۆرهه‌ڵاته‌وه‌ دراوسێ چینه‌، له‌ باكوری‌ خۆرئاواشه‌وه‌ دراوسێی هیندستان و به‌نگلادیشه‌. سنوره‌كانی‌ باشوریشی به‌سه‌ر كه‌نداوه‌كانی به‌نگال و زه‌ریای‌ هیندییدا درێژ ده‌بێته‌وه‌و به‌شێكیشی ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر نیمچه‌ دورگه‌ی‌ مه‌لایۆ.
به‌پێی‌ ئاماره‌كان، 70%ی‌ بۆرما بوزین و 20%ى موسڵمانن و 3%ى هیندۆسین و 2%ى سه‌ر به‌ ئایینه‌كانی ترن.

بۆچی‌ موسڵمانه‌كانی‌ بۆرما ده‌كوژرێن؟
محه‌مه‌د نه‌سر، یه‌كێك له‌ چالاكوانه‌ موسڵمانه‌كان باسی له‌وه‌كردوه‌ كه‌ هۆكاری‌ كوشتاره‌كانی ئه‌مدواییه‌ی‌ موسڵمانه‌كان ئه‌وه‌یه‌؛ حكومه‌ت رایگه‌یاندوه‌، "فۆرمی‌ هاوڵاتیبون" بدات به‌ موسڵمانه‌كان له‌ ئه‌راكان. كۆمه‌ڵگه‌ی‌ بوزی‌-یش كه‌ زۆرینه‌ن، ئه‌م بڕیاره‌ به‌ جه‌نگ دژ به‌ خۆیان ده‌زانن، چونكه‌ تائێستاش پێیانوایه‌ موسڵمانه‌كان نه‌ژادێكی ره‌سه‌نی‌ بۆرمی‌ نین و نیشته‌جێ كراون.
زنجیره‌ی‌ مێژویی مه‌رگه‌ساتی‌ موسڵمانه‌كانی بۆرما
له‌ سه‌ده‌ی‌ حه‌وته‌می زایینی‌-یدا ئیسلام له‌سه‌ر ده‌ستی‌ بازرگانه‌ موسڵمانه‌كان چوه‌ته‌ بۆرما، باس له‌وه‌شده‌كرێت زۆر پێش ئه‌و مێژوه‌ ئیسلام چوبێته‌ بۆرماوه‌.
ساڵی‌ 1420، میرنشینی‌ ئه‌راكان-ی‌ ئیسلامی دروستبو، بۆ ماوه‌ی‌ 350 ساڵ، 48 پادشای‌ موسڵمان ده‌سه‌ڵاتیان له‌ ده‌ستدا بو.
ساڵی‌ 1784، میرنشینه‌كه‌ روخێنراو له‌سه‌ر ده‌ستی‌ داگیركاری‌ بوزییه‌كان كرا به‌ هه‌رێم و له‌وكاته‌وه‌ راگواستن و كوشتنی‌ موسڵمانه‌كان ده‌ستیپێكرد.
ساڵی‌ 1824، سه‌رجه‌م خاكی‌ بۆرما كه‌وته‌ ژێر ده‌ستی‌ به‌ریتانیاوه‌و له‌سه‌ر حسابی كه‌مینه‌ی‌ (رۆهنجا)ی‌ كه‌مینه‌ موسڵمان، بوزییه‌ بۆرمییه‌كانی‌ به‌هێزكرد.
ساڵی‌ 1942، موسڵمانه‌كان له‌ ئه‌راكان روبه‌ڕوی‌ كوشتار بونه‌وه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی‌ نه‌ته‌وه‌ی (ماگ)ی‌ بوزی و 100 هه‌زار كه‌س له‌ ژن و پیاوی‌ پیر و منداڵ كوژران و به‌ ناچاری‌ نیو ملیۆنیان كۆچیان كرد بۆ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵات.
ساڵی‌ 1948، بۆرما سه‌ربه‌خۆیی له‌ به‌ریتانیا وه‌رگرت، مافی چاره‌ی‌ خۆنوسین-یش درا به‌ موسڵمانه‌كانی‌ ئه‌راكان، به‌ڵام تا ئه‌مڕۆ بوزییه‌ بۆرمییه‌كان ره‌تی‌ ئه‌و مافه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌.
ساڵی‌ 1062، نی وین، ژه‌نه‌راڵی‌ بۆرمی‌ و شیوعی، له‌ رێگه‌ی‌ كوده‌تای‌ سه‌ربازییه‌وه‌ ده‌ستیگرت به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتداو قۆناغێكی تر له‌ كوشتاری‌ موسڵمانه‌كان ده‌ستیپێكرد.
ساڵی‌ 1978، به‌هۆی‌ زه‌برو زه‌نگی ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ربازی شیوعییه‌كانه‌وه‌، نیو ملیۆن موسڵمان ناچاربون وڵات جێبهێڵن.
ساڵی‌ 1982، به‌بیانوی‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ دوای‌ ساڵی‌ 1824 چونه‌ته‌ بۆرماوه‌، ده‌سه‌ڵاتی سه‌ربازی یاسایه‌كی ده‌ركردو موسڵمانه‌كانی له‌ مافی "هاوڵاتیبونی بۆرمی‌" بێبه‌شكردو له‌ بری‌ شوناسنامه‌، فۆرمێكی تایبه‌تی‌ پێدان.
ساڵی‌ 1988، قۆناغی ده‌سه‌ڵاتی‌ ژه‌نه‌راڵ نی وین كۆتاییهات و بۆماوه‌یه‌كی كه‌م، بۆرما به‌شێوه‌ی‌ دیموكراتی‌ به‌ڕێوه‌ده‌برا، پێش ئه‌وه‌ی‌ تا ئه‌مڕۆ سوپا ده‌سه‌ڵات بگرێته‌ ده‌ست.
ساڵی‌ 1991، ده‌سه‌ڵاتداران ده‌ستیانكرد به‌ كوشتاری‌ موسڵمانه‌كان و زۆرێك له‌ مزگه‌وته‌ مێژوییه‌كان روخێنران و هه‌زاره‌ها موسڵمان كوژران، هه‌ر له‌وكاته‌شدا 350 هه‌زار موسڵمانه‌ به‌ره‌و وڵاتی‌ به‌نگلادیش هه‌ڵاتن.
ساڵی‌ 2001، سه‌رله‌نوێ كوشتارێكی‌ دیكه‌ی‌ موسڵمانه‌كان ده‌ستیپێكرده‌وه‌ به‌ بیانوی‌ ده‌ستدرێژیكردن بۆ سه‌ر راهیبه‌ بوزییه‌كان، دواتریش ده‌ركه‌وت ئه‌و راهیبانه‌ سه‌رباز بون و جل وبه‌رگی راهیبیان له‌به‌ردا بوه‌و مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌بوه‌ وه‌ك پاساوێك بۆ كوشتنی‌ موسڵمانه‌كان، ئاشوب بنێنه‌وه‌.

ره‌چه‌ڵه‌كی موسڵمانه‌كان
موسڵمانه‌كان كه‌ به‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ "رۆهنجا" ناسراون، سه‌ر به‌ ره‌چه‌ڵی‌ (مۆرۆ، تورك، مه‌غۆل، باتان، به‌نگال)ن و ژماره‌یان 10 ملیۆن ده‌بێت، كه‌ 20%ی‌ بۆرما پێكدێنن، زۆربه‌یان له‌ هه‌رێمی راكان نیشته‌جێن، به‌ڵام له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ به‌ شه‌ش ملیۆن ده‌درێنه‌ قه‌ڵه‌م و به‌شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وامیش هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌ ده‌درێت باری‌ دیمۆگرافی هه‌رێمی‌ به‌ نیشته‌جێكردنی بوزییه‌كان بشێونرێت.

موسڵمانه‌كان له‌ بۆرما چۆن ده‌چه‌وسێنرێنه‌وه‌؟
به‌پێی‌ ئاماره‌كان، تائێستا 1.5 ملیۆن بۆ 2 ملیۆن موسوڵمان ده‌ركراون و به‌شێوه‌یه‌كی جیاجیاو به‌ كۆمه‌ڵ، زیاتر له‌ 200 هه‌زار كه‌سیان لێ كوژراوه‌.
20 هه‌زار حاڵه‌تی‌ ده‌ستدرێژی‌ و ئه‌تككردن و گێچه‌ڵی‌ سێكسی پێیان، تۆماركراوه‌، زیاتر له‌ 40 هه‌زاریان له‌ زینداندان و 5 هه‌زار خوێندنگه‌و مزگه‌وتیان روخێنراون.
ده‌سه‌ڵاتداران، له‌بری‌ پیتی‌ عه‌ره‌بی، پیته‌كانی‌ قورئانیان وه‌رگێڕاوه‌ته‌وه‌ سه‌ر زمانی‌ بۆرمی‌ و خوێندنی‌ بوزیان بردوه‌ته‌ خوێندنگای‌ موسڵمانه‌كانه‌وه‌.
ناچار ده‌كرێن ناوه‌كانیان بۆ ناوی‌ بوزی‌ بگۆِرن و جل و به‌رگه‌ ئیسلامییه‌كانیان داماڵن. ناچارده‌كرێن به‌بۆنه‌ی‌ جه‌ژنه‌ بوزییه‌كانه‌وه‌ ئاهه‌نگ بگێڕن و رێگه‌ش ناده‌ن ئه‌وان جه‌ژنه‌ ئیسلامییه‌كان بگێڕن.
بوزییه‌كان ده‌ستكاری‌ مزگه‌وته‌كان ده‌كه‌ن و به‌بیانوی‌ سه‌رپه‌رشتی‌ كردنیان زۆرێكیان ده‌ڕوخێنن، به‌كارهێنانی‌ بڵنگۆش له‌سه‌ر مزگه‌وته‌كان قه‌ده‌غه‌یه‌.
رێگه‌ نادرێت له‌ جه‌ژنی‌ قورباندا موسڵمانه‌كان ئاژه‌ڵ سه‌رببڕن و به‌زۆر گۆشتی‌ به‌راز و خواردنه‌وه‌ سه‌رخۆشكه‌ره‌كان ده‌به‌نه‌ ناو بازاڕه‌كانیان و ناچاریان ده‌كه‌ن به‌ كڕینیان.

هیچ گۆڕستانێكی نوێ بۆ موسڵمانه‌كان ته‌رخان ناكرێت.
رێگه‌ی‌ چون بۆ حه‌ج و عه‌مره‌یان نادرێت، به‌ مۆڵه‌ت نه‌بێت ناتوانن له‌ گوندێكه‌وه‌ بۆ گوندێكه‌ دیكه‌ سه‌فه‌ر بكه‌ن و چه‌ندین جۆر سزا و باجیان به‌سه‌ردا سه‌پێنراوه‌، پێویستكراوه‌ له‌سه‌ریان به‌روبومه‌ كشتوكاڵیه‌كانیان ته‌نها به‌ سوپا بفرۆشن.
ژماره‌ی‌ منداڵبونیان دیاریكراوه‌، پێش 25 ساڵ، كچه‌ موسڵمانه‌كان ناتوانن شو بكه‌ن، پیاوه‌ موسڵمانه‌كانیش ده‌بێت له‌ 30 ساڵیدا ژن بێنن.
له‌كاتی‌ سكپڕیدا ده‌بێت ژنه‌ موسڵمانه‌كان بچن بۆ نه‌خۆشخانه‌ سه‌ربازییه‌كان و له‌وێش به‌ بیانوی‌ پشكنینی‌ كۆرپه‌كانیان، زۆرێكیان ده‌ستدرێژیان ده‌كرێته‌ سه‌ر.
له‌مدواییانه‌دا به‌ بیانوی‌ ئه‌وه‌ی‌ منداڵیان زۆره‌، بۆ ماوه‌ی‌ 3 ساڵ منداڵبونیان لێ قه‌ده‌غه‌كرا.